CHIM HÓT TRONG LỒNG

                                                          Chu Tất Tiến

 

Ngày Tết, đi tản bộ ḍng ḍng quanh các chợ Hoa Bolsa, bất ngờ gặp Thầy Tư Bolsa cũng đang ngao du quanh mấy chậu hoa. Người viết vội khom người cúi chào:

-Cha chả! Hôm nay Thầy Tư hưỡn đăi dữ? Không ở nhà với Cô Tư nấu bánh tét như mọi năm ư?

Thầy Tư nhướng cặp kính cận lên:

-Nấu hôm qua rồi. Hôm nay đi ngắm hoa.

Người viết cười tủm:

-Ngắm hoa chi? Hoa biết nói hay hoa không biết nói?

Thầy Tư hỉnh mũi lên:

-Tao đâu có c̣n trẻ như mày đâu mà ngắm hoa biết nói! Ngắm hoa thiệt sướng cặp mắt hơn. Thời buổi này, hoa biết nói nó lạng quạng lắm. Một là nó mê mày, hai là nó chê mày. Không có thái độ đứng giữa, nghĩa là không có thành phần thứ ba.

Người viết cười h́ h́:

-Thầy Tư Bolsa đă sấp xỉ bẩy bó rồi, mà c̣n lanh miệng chán! Thôi th́ mời thầy đi cà phê “Quên Đi’ làm một phát cà phê chơi.

Thầy Tư Bolsa lại hỉnh mũi:

-”Dĩ Văng” tao c̣n không tới nữa là “Quên Đi”! Quên làm quái ǵ! Nhớ th́ sướng hơn chứ! Người mất trí nhớ th́ c̣n chi là người!

Thấy Thầy Tư hôm nay hơi cộc cằn, có lẽ Thầy Tư mới bị Cô Tư quạt cho một vố. Thế th́ đành rủ Thầy Tư hôm nay làm một ly cà phê ở tiệm cà phê nhạc... Thầy Tư nhận lời liền.

Hai thầy tṛ bước vào quán nhạc hơi vắng khách. Có lẽ tại cà phê không ngon. Nhưng không sao, cứ thử xem.

Cô chủ quán bật nhạc theo ư Thầy Tư. Thầy có vẻ như khoan khoái lắm, ngồi dựa ngửa người theo tiêng nhạc.

Hôm nay được nghe bản nhạc “Cô Láng Giềng” trong cát-sét do một ca sĩ nam Bắc kỳ thượng thặng hát : “Hôm nay, trời xuân bao tươi thắm, dừng gót phiêu lưu về thăm nhà, tôi bước trên con đường đầy hoa..”, người viết thấy “phê” quá. Giọng anh ca sĩ  này nghe sao mà ngọt, mà ấm áp, làm người nghe tưởng chừng đang lững thững xách cây đàn ghi ta đi trên một con đường quê, có bướm vàng lượn quanh, có sáo diều vi vút, và những lữy tre xanh mượt mà vươn ḿnh trong gió. Rồi cũng từ những câu hát muợt mà đó mà nguời nghe thấy cả một trời lăng mạn thuở nào trở về, những mơ mộng cuả chàng trai mới lớn về những thoáng mắt ai lấp ló bên kia rào, về một bóng dáng thuớt tha vừa luớt qua cánh cửa sổ mở rộng, về một tràng cuời khúc khích nghe vưà ngọt vừa thanh như  khi cắn vào một quả mận Đà Lạt mới chín đỏ. Bất ngờ, đang chơi vơi với mộng với mơ, chợt tim người nghe thót lại, làm bật dậy, ngơ ngác như vừa bị ai đó đánh một cú đấm trúng tim. Tiếng hát của anh ca sĩ vang lên: “Coâ Lán Giền ơi! Không biết cô c̣n nhớ đến tôi..” Trời đất! hát ǵ mà kỳ dậy, anh hai? Tiếng Việt làm ǵ có “Cô lán giền”! Chỉ có “Cô láng giềng” thôi! Hay là tại băng bị hư? Hay là tai ḿnh bắt đầu... lăng?

Thầy Tư h́nh như cũng cùng một tư tưởng. Thầy ngồi thẳng người lên, giơ tay ra hiệu:-Ngừng lại! Ngừng lại! Quay lại, nghe lại!

 Hồi hộp... Giọng ca trầm ấm kia lại cất lên: “Cô .. lán.. giền.. ơi... !” Thôi rồi, không biết anh chàng này bị lai tiếng nuớc nào đây? Mỹ lai th́ không phải? Tây lai? Lào lai? Camphuchia lai?

Người viết bực dọc:

-Thầy thấy chưa? Chán nản quá! Trời ạ! Tiếng Việt ḿnh đâu đến nỗi tệ vậy. Nghe mà bắt cái ḿnh!

Thầy tư lẩm bẩm như nói một ḿnh:

-Chưa hết đâu. Mày mà nghe mấy cô ca sĩ kư-điệu hát th́ c̣n bực hơn nữa. Rồi thầy Tư kể:

-Hồi trước đó, tao đang say sưa nghe mấy cô ca sĩ Bắc kỳ hát một bên Tân Nhạc cũng viết bơỉ mấy anh nhạc sĩ  “ăn cá rô cây”, mà tự dưng cô ca sĩ lại nhái giọng nguời Nam để ngân lên rằng: “Những chiều hôn có em, phố nhỏ buồn hoan vắn..” hay “thuơn.. em th́ thuơn.. rất nhiều mà duyên kiếp lỡ làn rồi!” ,tao nổi cơn giận quá! Nguời ta thuờng nói: “chửi cha không bằng pha tiếng!” Hát tân nhạc Bắc th́ cứ hát cho đúng chữ,  đâu có sao đâu mà không hiểu lư do ǵ cứ phải uốn giọng đi một cách kỳ cục như vậy? Đâu có hay hơn hay hấp dẫn hơn? Nguợc lại là đằng khác.

Rồi thầy Tư giận dữ nói luôn một hơi:

-Thông thuờng, với những bài hát có tính cách dân ca Nam Bộ, hay sáng tác tân nhạc nhưng theo kiểu Nam Bộ như  “c̣n thuơng rau đắng mọc sau hè”ø, “chiếc áo bà ba”.. th́ những chữ hát cắt xén như thế đó cuả nguời Nam lại rất “t́nh”, rất lăng mạn, mà nếu hát đúng văn phạm lại đâm ra khô khan và không diễn tả nổi cái dễ thuơng cuả những câu t́nh tứ cuả nguời Nam! Những bài t́nh ca đuợc trai gái hát ở trên sông rạch miền Nam, hát trong những dịp hội hè, hát trong chuơng tŕnh cải luơng, tuồng cổ, hay những bài thuần tuư miền Nam mà hát “không” là “không” sẽ chẳng thể hay bằng hát chï “khơng” thành “n” hay “hông”.  Như  câu “hổng biết ăn có thuơng em hôn?” nghe rạo rực và mát ḷng, trong khi nói “không biết anh có thuơng em không?” nghe khô khan và chán ngắt. Nhiều bài ca khác diễn tả cảnh đồng quê miền Nam th́ bắt buộc phải hát lai giọng Nam Kỳ, nghe mới thật là đă. Đối lại, với những bài hát “Làng tôi có cây đa cao ngất từng xanh..” mà hát thành “Làn tôi có cây đa cao ngất từn xanh”, hay hát rằng “từntừn là khi không mà có..”, hoặc “từn cho không, biếu không..” th́ thật là quái đản. Chữ  “từn” trong câu truớc nguyên gốc là “từng”, hai chữ sau nguyên gốc là “t́nh”, khác nhau thật xa, không thể nhập nhằng đuợc. Dĩ nhiên cũng có truờng hợp ngoại lệ, chẳng hạn như câu: “Ai cho tôi t́nh yêu..” mà hát là: “Ai cho tôi từn yêu..” có thể chấp nhận đuợc, nghe thấy dễ thuơng nếu cô ca sĩ là nguời Nam thực sự, không phải Bắc Kỳ giả giọng.

-Thế th́... Thầy có thể cho biết tại sao mà mấy anh, chị ca sĩ cứ phải đổi giọng như vậy không?

-Tao cũng không biết! Tao chỉ biết có nhiều nguời hát tiếng Bắc mà không dám buông những chữ  “g” ở sau cùng, h́nh như sợ nếu buông chữ “g” xuống th́ xui xẻo hay sao ư.  Cho nên họ hát “thuơng” th́ hát bằng “thuơn”, “tháng” th́ hát bằng “thán”, (Bây giờ thán mấy rồi hỡi em?), vànhư  truờng hợp ở trên, “láng đổi ra “lán”, “giềng lại thành “giền”.. Nghe muốn phát sùng luôn! Hát vậy th́ thà làm luôn một hơi “lói th́ nắm, nàm th́ nuời, nàm không chất nuợng mà cứ đ̣i ăn lo” cho nguời nghe biết rằng ḿnh đang biểu diễn một bài hát Bắc kỳ, theo giọng nguời “quan họ Bắc Linh” cuả chúng em cho rồi!

Thầy Tư làm một hơi cà phê rồi tiếp:

-Ai cũng biết rằng một khi đă thành ca sĩ là phải mất bao nhiêu thời gian tập luyện, sáng trưa chiều tối, hát thử giọng xem có hợp với bài hát hay không, rồi mới tập hát cho thuộc, thuộc rồi, phải tập cho điêu luyện, cho ngọt ngào, xong lại tập với giàn nhạc. Như vậy th́ thời gian tập một bài phải nhiều lắm, th́ dứt khoát không thể quên sót, lạc giọng đuợc, và nếu có những sai sót trong cách phát ầm th́ cũng dứt khoát là do ca sĩ cố t́nh tạo ra như thế. Vậy tại sao lại biến đổi chữ Việt trong cách phát âm theo kiểu như thế đó để làm ǵ? Phải chăng là làm điệu cho khác nguời? Nhưng làm điệu mà làm cho nguời ta say th́ tốt, c̣n nguợc lại, điệu rơi điêụ rụng như thế chỉ làm cho nguời nghe hết hồn hết “diá”, chạy vắt gị lên cổ.

-Chu choa! Thầy Tư hôm nay nƠổi hứng-Tết hay sao mà lên lớp dữ quá?

-Lên lớp cái ǵ đâu? Tại bực cái ḿnh! Để tao nói luôn cho mày nghe. Nói về hát sai, lại không thể không nói đến nhiều truờng hợp hát đổi “anh” thành “em” và nguợc lại. Có những bài hát dành cho nam ca sĩ hát mà thôi, nếu nữ ca sĩ hát mà đổi lời th́ nghe rất quái. Chẳng hạn như câu: “Tôi yêu ly trà và điếu thuốc..” phải dành cho một giọng đực hát th́ hợp lư thôi, đàn ông đa số uống cà phê, trà, và hút thuốc, nhưng một cô ca sĩ mà hát “tôi yêu đi dạo, uống trà, và hút thuốc” th́.. chắc mấy cậu đang say mê thần tuợng phải bỏ chạy xa. Bài “em đến thăm anh một chiều mưa” cũng chỉ dành cho nam giới. Tuởng tuợng một chiều “mưa dầm dề, đuờng trơn uớt tiêu điều” mà em lội mưa tới thăm anh, sao mà lăng mạn quá sức đi thôi. Đổi lại, nếu một cô đứng nh́n anh lội mưa tới thăm em, tầm lăng mạn bị giảm đi một nửa, và nếu “em uớc mong một chiều thêu nắng, anh đến chơi quên niềm cay đắng và quên đuờng về..” th́ đúng “gu” cuả các chàng rồi, chàng khoái chí tử đi chứ, chả cần em mời lần thứ hai, nhào dô liền một khi, em văn minh tân kỳ quá trời, c̣n chi là lăng mạn theo ư tác giả nữa! Có nguời lại c̣n bạo gan hơn, hát rằng: “Tôi đến thăm em một chiều mưa..” Trời ơi là trời!

Tuy nhiên, đổi lời như vậy cũng chưa ghê bằng đổi nhịp điệu cuả các bài nhạc cũ có tính chất hơi cổ điển. Một truờng hợp khá phổ biến trong làng âm nhạc sau này là dùng những bài nhạc cũ nhưng chơi theo điệu giật cuả thời đại mơí. Bản nguyên thuỷ là “Slow”, chơi theo nhịp chậm 4/4, nghe dịu dàng và đă lọt vào tủ trí nhớ cuả những nguời trung niên đến cao tuổi rố, tự nhiên chế lại “cha cha cha”, thành “paso”, thành nhịp 2/4 giật lắc như điên, nghe ghê cả nguời. Đáng lẽ những lời t́nh tứ lăng mạn của những tâm hồn đang yêu đuợc thổ lộ ra duới âm điệu nhẹ nhàng, lại bị nhạc giật biến thành những câu hùng hổ, mất hết ư nghiă. Tỷ dụ  câu  “em nhé! ḿnh yêu nhau muôn đời!” khi đuợc hát nhẹ nhàng, nghe như lời thủ thỉ cuả hai kẻ e lệ yêu nhau th́ dễ thuơng biết bao nhiêu, nhưng khi đuợc tiếng trống đánh phụ hoạ um xùm, tiếng đàn “bass” giật đùng đùng, anh ca sĩ  nhẩy loi choi, phồng mang trợn mắt lên hát: “EM NHÉ! NHÉ!  M̀NH YÊU NHAU MUÔN ĐỜI! ĐỜI!”, chẳng khác ǵ một câu hăm dọa “cô mà không yêu tôi th́ cô chết với tôi! Tôi sẽ vác súng tới nhà cô, phơ cho cô một phát nát thây!!!”

Người viết cười ha hả. Thấy Tư đệm nốt câu cuối cùng:

-Âm nhạc vốn là phuơng tiện để giải trí, là một loại h́nh sinh hoạt tinh thần cần thiết cho đời sống con nguời vốn khô khan, vốn căng thẳng. Không có âm nhạc, đời sống chán ngắt, tẻ nhạt. Cho nên, vai tṛ cuả âm nhạc rất quan trọng, không nên dùng âm nhạc như  một dụng cụ để phô truơng cá tính cuả ḿnh, để “giật le”, cũng không nên làm giảm giá trị cuả âm nhạc bằng cách biến âm nhạc thành phuơng tiện chọc cuời thiên hạ.     

Rồi Thầy Tư lại cười:

-Tao nhớ có một lần nghe kể chuyện một anh giám khảo cuộc thi hát kia khó tính quá! Có một cô thí sinh cũng hát cái kiểu bỏ chữ “dê” dưới, bị anh ta tương ngay một câu: “Cô hát điệu quá! Mà lại hát bỏ chữ “dê” dưới nữa! Tôi hỏi cô, nếu phải hát câu chim hót trong lồng th́ cô hát làm sao? Cô kia mới đầu đứng đực ra, lẩm nhẩm một phút rồi tự nhiên đỏ mặt, ù té chạy vê nhà, méc mẹ!

Nói xong, Thầy Tư cười muốn sặc. Người viết cũng muốn tắc thở luôn. Phải bỏ chạy về nhà, nhưng vừa đi vừa lẩm bẩm: chim hót trong lồng, chim hót trong lồng! Ha ha ha!

 

 

(Bài này được trích đăng trong Tuyển Tập "Bôn-Sa Có Ǵ Lạ không, em?". Có bán tại các nhà sách, hoặc vào tuluc.com)